ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದರೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಖಚಿತವೇ? ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಬಳಕೆ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವಿಲ್ಲದೆ ನೀಡಲಾದ ಚೆಕ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾನೂನು ವಿವಾದಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು 1881ರ ನೆಗೋಶಿಯೇಬಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 138 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಪಾವತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಚೆಕ್ ನೀಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದ ತಕ್ಷಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ನೋಟಿಸ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಚೆಕ್ ನೀಡಿದವರಿಗೆ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತ ಪಾವತಿಸಲು 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಣ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕರಣ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಕರಣದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ತಪ್ಪು ಸಾಬೀತಾದರೆ ಗರಿಷ್ಠ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ, ಅಥವಾ ಚೆಕ್ ಮೊತ್ತದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದಂಡ, ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನೂ ವಿಧಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪದೇ ಪದೇ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಮಾಡುವುದು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಣ ಪಾವತಿಸದೇ ಇರುವುದು ಅಥವಾ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸದಿರುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ತಾಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ರಾಜಿ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚೆಕ್ ನೀಡುವ ಮುನ್ನ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಮೊತ್ತವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.